Laatste update: 29 juli 2012
pasfotos Webmaster

 

geschiedenis beluisteren foto's sites met muziekdozen
vanexelDOTcom vanexelDOTcom Buienradar
M U Z I E K D O Z E N

Muziekdoos
Een muziekdoos (of speeldoos) is een muziekinstrument dat als klankbron een reeks gestemde tanden heeft, die door pinnen op een cilinder of een plaat worden aangetokkeld. Zo beschrijft de catalogus van het Nationaal Museum van Speelklok tot Pierement de muziekdoos.

Maar: hoe ziet dit er nu uit?

Speelwerk muziekdoos

Speelwerk muziekdoos
Cilinder met pinnen en
kam met gestemde tanden

Het principe is vrij eenvoudig: de cilinder draait rond waardoor de pinnetjes op die cilinder de tandjes van de kam aantokkelen, zodat er tonen klinken.

Tip: via de keuze beluisteren (hierboven) kun je naar een aantal muziekdoos- muziekjes luisteren!

 

Geschiedenis
In de 14e wordt al melding gemaakt van een carillon dat wordt aangestuurd door een cilinder met pinnetjes en een kam (Vlaanderen).
Dit carillon was bedacht door een slimme klokkenluider.

Volgens officiele stukken is uurwerkmaker Antoine Favre uit Genève degene die op 15 februari 1796 als eerste zijn uitvinding laat registreren. Deze wordt ingeschreven als 'carillon zonder hamers en bellen'.

Antoine Favre


Door de vele voordelen van deze speeldozen (lage productiekosten, grote muzikale mogelijkheden, weinig ruimtebeslag) werden ze een groot succes.
Het was voor de middle class voor het eerst mogelijk om zelf muziek in huis te hebben.


Vormen

En er werden speeldozen in allerlei vormen gemaakt. Als eenvoudig houten (opberg)kistje, als zilveren snuifdoos, in een paarlmoeren naaidoosje, als Delfts blauw molentje. Maar ook zeer kunstige dozen met daarin een acrobaat of danseres verwerkt.
Men slaagde er zelfs in om een mini-speelwerkje in horloges te verwerken! Ook nu worden dit soort horloges nog gemaakt en verwisselen voor veel geld van eigenaar.

Reuge zakhorloge

 

Muziekvoorkeuren
Aan de hand van de muziekdozen uit die periode is nu nog af te leiden wat de muzikale smaak was in bijvoorbeeld de 19e eeuw. Absoluut favoriet waren opera-ouvertures zoals uit de Barbier van Sevilla (Rossini) en Carmen (Bizet).

 

Merken
Vooraanstaande makers van muziekdozen zijn:
- Reuge
- Nicole
- Paillard
- Lecoultre
- Mermod
- Rzebitschek (Praag)
- Olbrich (Wenen)
- Sankyo (Japan)

Reuge

Omstreeks 1811 was deze industrie van speeldozen maken erg belangrijk voor Zwitserland. Het maakte toen zo´n 10% uit van de totale Zwitserse export!


Platendoos

Omdat het maken van een cilinder met pinnetjes een erg tijdrovende en kostbare zaak was, werd er naar een alternatief gezocht. Dit is gevonden in de metalen plaat met pinnetjes. Het grote voordeel van deze metalen platen was dat ze machinaal en dus in grote series gemaakt konden worden. Daarnaast waren deze platen makkelijk verwisselbaar en weinig kwetsbaar. Hiermee begon ook het fenomeen van een soort Top 40: van de op dat moment meest bekende liedjes of melodieen konden vrij snel platen worden uitgebracht.

Reuge platendoos

Soms waren platendozen nogal groot en uitgebreid uitgevoerd, zodat ze in een mooie staande kast werden weggewerkt. Die waren dan te vinden in wacht-kamers of café's, waar men dan tegen inworp van muntstukken 1 van de 12 nummers kon laten spelen. De eerste jukeboxen waren geboren.

 

Reuge platenkast


Nadat in de 20e eeuw de grammofoon zijn intrede deed, ging het al snel bergafwaarts met de verkoop van speeldozen. De firma Reginaphone die in die tijd ook platendozen maakte, heeft nog een overgangsmodel gemaakt dat middels een kleine ingreep ook als grammofoon was te gebruiken.

Reginaphone

Toen tenslotte ook de radio zijn intrede deed, was het praktisch afgelopen met de vraag naar speeldozen.

 

Reuge
In 1865 vestigt uurwerkmaker Charles Reuge zich in Sainte-Croix, wat in die tijd een centrum van de speeldoos-industrie was. Hij begint er met het maken van zakhorloges waarin mini-muziekspeelwerkjes zijn opgenomen.

Familie Reuge

In 1886 opent Albert Reuge -de zoon van Charles Reuge- een muziekdooswinkel in Sainte-Croix. Vanaf dan wordt Reuge van een werkplaats een "echt" bedrijf.

In 1929 vindt de 3e generatie Reuge (Guido, Albert en Henri) de Kandahar ski-binding uit. Dit helpt het bedrijf de oorlog en de economische crisis te overleven.

In het jaar 2000 heeft Reuge zijn grootste leverancier van houten dozen (het Italiaanse Arte Intarsio) overgenomen.

Het maken van ingelegde dozen is een tijdrovende klus

Het maken van ingelegde dozen
is een tijdrovende klus

Op dit moment is Reuge de marktleider op het gebied van luxueuze muziekdozen. Daarnaast worden er ook nog kooitjes met zingende en mechanisch bewegende vogeltjes gemaakt, alsook horloges (met- en
zonder speelwerk erin).


Reuge Winch

Reuge is gezien het ontwerp van dit
model "Winch" met zijn tijd meegegaan.
Dit recente model kost $ 14.875,00.

terug naar boven